Wortels van perfectie

Hi lezer,

Ik ben Ferry de Wit en inmiddels bijna 20 jaar bezig met persoonlijke ontwikkeling en 6 jaar actief als zelfstandig coach voor mentaal welzijn en persoonlijke groei.

Op mijn 15e kreeg ik last van zware paniekaanvallen en was ik bang dat ik niet zou kunnen functioneren in de maatschappij. Dat was voor mij het begin van een zoektocht waarbij ik eerst een studie psychologie heb gedaan aan de Universiteit Twente en me vervolgens ben gaan verdiepen in oude wijsheidstradities zoals het Boeddhisme, alternatieve psychologische stromingen zoals de psychoanalyse en heb ik me vastgebeten op thema’s als trauma en hechting.

Deze zoektocht heeft voor mij ontzettend veel opgehelderd over de wortels van mijn mentale klachten en mij geholpen bij de heling van de wonden die ten grondslag liggen aan bepaalde patronen. Één van de patronen die mijn paniekaanvallen triggerden was perfectionisme. Daarover ga ik het hebben in dit blog.

Ik put hierbij uit mijn eigen ervaring en een theoretisch model die een helder kader biedt waarbinnen je jouw patronen en hun onderliggende wonden kunt onderzoeken.

Ik kenmerk mij in mij coaching door een directe manier van confronteren, je naar je schaduwkanten te laten bewegen en door de ongemakkelijke waarheid te benoemen. Geen zachte heelmeester dus. Dit maakt het niet altijd even prettig maar hopelijk wel helpend.

Heb jij een perfectionistisch patroon?

Streef je altijd naar het ultieme en is het nooit goed genoeg? Ben je bang om te falen en heb je er moeite mee wanneer zaken niet lopen zoals jij zou willen? Heb je de neiging om vrij zwart-wit te denken en kritisch te zijn naar mensen die dichtbij je staan? En hebben veel uiteenlopende mensen wel eens gezegd dat je pietluttig of een control freak bent? Dan is de kans groot dat je een perfectionistisch patroon hebt. 

Als je dit bij jezelf herkent dan kan het goed zijn om te onderzoeken waar dit vandaan komt. In dit blog hoop ik licht te schijnen op een mogelijke ontstaansgeschiedenis en je handvatten te bieden richting heling, zodat je vrijer en blijer in het leven kunt staan.

Waarnaar reiken de wortels?

Patronen ontstaan veelal in onze vroege kindertijd en in relatie tot onze ouderfiguren. Dit kunnen onze ouders zijn maar ook andere volwassenen waar we een afhankelijkheidsrelatie mee hebben zoals opa’s en oma’s, leraren of een grote broer. 

In de Transactionele Analyse (TA), een psychologische theorie en ook een werkmodel, spreken we als je vanuit een patroon handelt ook wel over scriptmatig gedrag. Alsof je, als je ín een patroon zit, een vast script volgt. Volgens Eric Berne, grondlegger van de TA, is ons script af wanneer we de leeftijd van zeven jaar bereiken. Vanaf dat punt reageren we vaak automatisch vanuit script wanneer we in situaties terecht komen die lijken op de situaties van toen of een soortgelijke oplossing vragen als toen.

Als klein kind trof je een complexe wereld aan en kon je vanwege je gevoeligheid al vroeg afstemmen op de verwachtingen, oordelen en behoeften van de mensen waar je overleving van afhankelijk was. Je had als kleintje niet veel controle over de situatie. Het enige waar je iets mee kon was je eigen reactie. Dus ging je je best doen om zoveel mogelijk respons te krijgen waarmee je je eigen overleving waarborgde. Dat hoefden niet per se alleen maar positieve reacties te zijn. Negatieve aandacht is namelijk ook aandacht.

Wanneer je bijvoorbeeld, als kleine baby, een wereld aantrof van een afwezige vader en een droevige en angstige moeder dan kun je vanuit je magische kindgedachten bijvoorbeeld besluiten om heel hard je best doen om mama weer blij te maken. Als kind kun je nog niet met je hoofd bedenken dat dat niet jouw taak is en dat jij misschien wel helemaal geen directe invloed hebt op de gemoedstoestand van je moeder. 

Al heel jong neem je zo een besluit dat wat er ook gebeurt, jij het goed moet doen. Je mag geen steek laten vallen want straks maak je je moeder nog ongelukkiger dan ze al is. Je cijfert je eigen behoeften en je eigen wil weg ten behoeve van een ander. We splitsen dus psychologisch bepaalde delen van onszelf af om te kunnen overleven. Dit script internaliseer je in je systeem en krijgt een plek in de onbewuste psyche.

Naarmate je ouder wordt heb je niet eens meer door dat dit een patroon is en dat je überhaupt een keuze hebt in hoe je op situaties reageert. Je komt in je leven telkens dezelfde situaties tegen en hebt niet door dat je ze eigenlijk zelf opzoekt of creëert. 

Pas wanneer je begint in te zien dat je elke keer weer op dezelfde plek terechtkomt en je hier misschien wel zelf invloed hebt, stop je met vingerwijzen en ontstaat er een opening tot bewustwording, groei en heling.

Hoe kun je je wortels helen?

Volgens Eric Berne ontstaan deze primal wounds of primaire wonden al heel jong en zoeken we later telkens soortgelijke situaties op in de hoop dat we heling kunnen vinden. Situaties waarbij we die delen die we ooit hebben afgesplitst weer kunnen integreren. Sigmund Freud noemde dit herhalingsdwang. Alsof we telkens weer worden teruggeworpen naar het verleden. Dit gebeurt allemaal volledig onbewust en je ratio laat je denken dat je bewuste keuzes maakt.

Zo begaf ik mij steeds vaker in werkomgevingen waarin de kans op falen groot was. Hetzelfde gold voor mijn relaties: ik zocht relaties op die mijn perfectionisme versterkten en me het gevoel gaven dat ik het nooit helemaal goed kon doen. Dat was immers bekend.

Helaas is het vaak zo dat wanneer we ons in soortgelijke situaties of relaties begeven als in het verleden we vaak ook krijgen wat we in het verleden kregen. We raken met nieuwe mensen verstrikt in oude patronen en krijgen uiteindelijk eenzelfde uitkomst: pijn, verdriet en teleurstelling.

Wat kun je nou doen om je uit deze vicieuze cirkel te bevrijden? Ik bied je een aantal stappen die ik zelf ben doorlopen:

  1. Onderzoek het patroon

Waar bestaat jouw perfectionistische patroon uit? Perfectionisme is ook maar een containerbegrip. Wat je op een diepere laag gaat helpen is kennis maken met jouw unieke, persoonlijke ervaring. Welke gedachten, gedragingen, emoties, gevoelens en fysieke sensaties zijn op de voorgrond als je je patroon of script uitleeft? Wat doe je? Waar is de focus op gericht? Door welke bril bekijk je de wereld dan? Kijk of je je patroon vanuit een milde en onderzoekende houding kunt verkennen. Mindfulness kan hier erg bij helpen.

Het patroon in kaart brengen zoals die zich in je dagelijks leven uit is de eerste stap in bewustwording.

2. Word je bewust van de triggers en onderzoek ze

Welke mensen, soorten mensen, situaties, omstandigheden en gemoedstoestanden triggeren je perfectionistische patroon? Merk je bijvoorbeeld dat het patroon actiever is wanneer je omgaat met een bepaalde vriend of vriendin? Heb je het voornamelijk wanneer je moe bent? Gebeurt het vooral op je werk? Onderzoek hoe, waar en door wie jouw patroon getriggerd wordt. Het is het makkelijkst om hier een specifieke situatie voor je te zien en die zo levendig mogelijk te maken.

Onderzoek vervolgens waar je je in het verleden ook zo hebt gevoeld. Kijk of je scenario’s voor je kunt zien. Vaak gaat dit vanzelf. Kijk of je steeds verder terug kunt bewegen in je herinnering. Het kan zijn dat je hier geen beelden bij ervaart. Dan is een patroon pre-verbaal ontstaan, nog voordat je een talige geest hebt ontwikkeld. Richt je dan op je lijfelijke, voelende ervaring.

Ervoer je bijvoorbeeld hetzelfde bij je moeder? Of misschien toch een oma of leraar? Kortom: bij welke ouderfiguur heb je ooit geleerd dat om te krijgen wat je wilde of nodig had je alles perfect moest doen? Je zult vanzelf scenes tegenkomen.

In deze verkenning kan loyaliteit richting je familiesysteem je in de weg zitten doordat je bijvoorbeeld jouw pijn gaat bagatelliseren (“anderen hebben het veel slechter gehad dan ik”) of je ouders enkel positieve eigenschappen toebedeelt (“nee hoor, mijn moeder was heel verzorgend”).

Realiseer je dan dat het hier niet draait om het aanwijzen van een schuldige. Het gaat om hoe jij het hebt ervaren op een emotionele laag.

3. Onderzoek wat je werkelijke behoefte is

Een hardnekkig patroon als perfectionisme zetten we vaak in om weg te blijven van een diepere kwetsbare behoefte zodat we niet weer die pijn hoeven te voelen van toen. Het kan ook een vervanging zijn van de diepere behoefte die nooit vervuld is. Het heeft ons ooit iets opgeleverd om dit te doen en dat zetten we in het nu telkens weer opnieuw in. 

Als je bijvoorbeeld vroeger altijd een compliment kreeg voor je perfecte werk dan zoek je die erkenning nu weer. Of als je vroeger afwijzing voorkwam met perfectionisme dan zet je het nog altijd in als beschermingsmechanisme.

De werkelijke behoefte die eronder ligt heeft vaak te maken met iets als dat je gezien wil worden, erkend wil worden of dat je voelt dat er van je gehouden wordt.

Kortom, wat heb je vroeger gemist wat je zó graag hebt proberen te verkrijgen via je perfectionisme? Wat probeer je daadwerkelijk te bereiken door alles van jezelf goed te moeten doen? Of: van welke kwetsbare behoefte probeer je weg te blijven door perfectionisme in te zetten?

Vaak weerhoudt angst je van volledig tevoorschijn komen. Het dus heel normaal om deze of andere emoties tegen te komen.

4. Voorzie jezelf in die behoefte

Kun je jezelf geven wat je ooit zo gemist hebt? Wat kun je doen om vanaf nu, op het moment dat je opmerkt dat je weer in je script schiet, goed voor jezelf te zorgen? Hiermee doorbreek je het patroon, stap je uit het script.

Welke activiteiten, rituelen, voeding of media kunnen je helpen om jezelf te voorzien in die behoefte? Zo helpt mindfulness mij bijvoorbeeld om meer mildheid en compassie richting mezelf te ontwikkelen. En werken bepaalde boeken voor mij bewustmakend en voedend. Ik moet hier wel oppassen dat deze activiteiten ook niet door mijn perfectionisme worden gekaapt en ik ineens alles moet lezen over een bepaald onderwerp.

En het kan nog verder gaan: welke baan zou je jezelf gunnen als je goed voor jezelf zou zorgen? En dit gaat er niet over dat je alleen een baan zou kunnen nemen die niet stressvol is. Wanneer je bewust kiest voor een grote uitdaging omdat dat echt is wat je wil dan draag je de stress totaal anders. De werkelijke killer is betekenisloze stress.

Op de diepste laag gaat deze stap over het jezelf ten diepste gunnen EN het durven volgen van je zielsverlangen. Uiting en expressie te geven aan wie je ten diepste bent. Volledig tevoorschijn komen.

5. Omring je met mensen die jou kunnen voorzien in die behoefte

We hoeven in dit proces niet alleen te staan. Sterker nog: onze wonden ontstaan in relaties en kunnen daarom alleen ín relaties geheeld worden.

De wereld van de persoonlijke ontwikkeling kan je de indruk geven dat je alles in jezelf zou moeten vinden. Maar we zijn en blijven, in onze vleselijke vorm, sociale wezens.

Op het moment dat je weet wat je werkelijke behoeften zijn dan kun je leren deze te benoemen en bij een ander aan te geven wat je nodig hebt. 

Omring jezelf zoveel mogelijk met mensen die dit ook daadwerkelijk voor je kunnen doen. Of mensen die eraan willen werken om dit voor je te kunnen doen. Dit zijn jouw mensen. Zoek daarom ook vriendschappen en liefdesrelaties die je voeden in dit stuk. Al het andere is niet werkelijk voor jou bedoeld. Behalve als voorbeeld van wat je niet moet willen.

6. Delf de delen op die je hebt afgesplitst

Onderzoek voor jezelf welke delen je hebt moeten afsplitsen om het perfecte kind te kunnen zijn. Wat helpend kan zijn bij dit proces is jezelf de vraag te stellen: van welke eigenschappen van anderen walg ik? Of welke eigenschappen heb ik echt een afkeer tegen en vind ik absoluut niet oké? Vaak zijn het juist díe eigenschappen die je diep in jezelf hebt weggedrukt en die je absoluut niet bij jezelf toe kunt staan. 

Het kan bijvoorbeeld zijn dat je er een hekel aan hebt dat anderen de boel de boel laten omdat jij altijd alles moet bijhouden van jezelf. Of misschien voel je wel een enorme afkeer bij mensen die heel bot en direct zijn omdat jij altijd alles netjes en constructief wilt oplossen.

Delf die delen van jezelf op en ga oefenen met er uiting en expressie aan te geven. Dit kan heel spannend zijn en je interne criticus zal overuren draaien. Maar door dit te doen betrek je steeds meer nieuwe stukjes van jouw puzzel, word je stukje bij beetje meer heel en ontwikkel je een veel breder pallet aan gedragingen en uitingsvormen die je kunt inzetten in diverse contexten. Het integreren van verloren delen staat ook wel bekend als schaduwwerk.

Je zult deze stappen waarschijnlijk nog heel vaak moeten herhalen. En dat is helemaal oké. Het helen van wonden die diep onder een patroon liggen en het telkens weer opnieuw kiezen van wat goed voor je is, is misschien wel een levenswerk.

Ik ben deze stappen al jarenlang aan het doorlopen en ze gaan me steeds beter af. Ik kom mijn patroon nog altijd tegen maar het heeft een veel minder sterke grip op me en ik ben veel beter in staat om te benoemen wat ik nodig heb zodat ik er eerder uit kan stappen.

Het doel is niet om een definitief punt te bereiken waarin je volledig geheeld bent. Ook dat is een perfectionistisch streven ;-). Ga op reis met jezelf vanuit milde inzet. Dat is voldoende.

Dit blog is geschreven voor mensen met een perfectionistisch patroon. Maar het mag duidelijk zijn deze stappen ook gevolgd kunnen worden door iemand met een pleasend patroon. Het verschil zit ‘em in de uitingsvorm. En iedereen heeft een eigen verhaal dat volledig uniek is.

Ik hoop dat ik middels dit blog je perfectionistische patroon binnen een duidelijker kader heb kunnen plaatsen en dat die helderheid en de stappen die ik uiteen heb gezet je gaan helpen bij je helingsproces.

Ik wens je veel stevigheid en wijsheid!

Groet,

Ferry

Coach voor mentaal welzijn & persoonlijke groei

Wil je je eigen verhaal ontrafelen om zo vrijer en blijer in het leven te kunnen staan? Stuur me eens een berichtje op ferry@bananatree.nl of volg me op Instagram via @bananatree.nl.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s